Kopciuchy pod lupą. Co nas obowiązuje i z czego możemy skorzystać?

Na terenie województwa śląskiego od kilku lat obowiązują przepisy, które jasno określają, jakie źródła ciepła mogą być dziś użytkowane, a które powinny już zostać wymienione. Uchwała antysmogowa wprowadziła konkretne terminy wycofywania najbardziej emisyjnych urządzeń grzewczych, a jej zapisy dotyczą tysięcy domów jednorodzinnych w całym regionie.

Jednocześnie wraz z obowiązkami pojawiły się formy wsparcia dla mieszkańców. Ich celem jest ułatwienie wymiany tzw. „kopciuchów” oraz poprawa efektywności energetycznej budynków. Najbardziej znanym i najczęściej wybieranym narzędziem w tym zakresie pozostaje program „Czyste Powietrze”.

Uchwała antysmogowa – kogo dotyczy?

Uchwała antysmogowa dla województwa śląskiego obowiązuje od 1 września 2017 roku i obejmuje użytkowników instalacji grzewczych na paliwa stałe. Jej głównym celem jest stopniowe eliminowanie przestarzałych kotłów i pieców, które w sezonie grzewczym odpowiadają za znaczną część zanieczyszczeń powietrza.

Aby ustalić, czy dane urządzenie spełnia wymagania, kluczowe są informacje o roku jego produkcji oraz klasie emisyjności. Dane te znajdują się na tabliczce znamionowej kotła. W przypadku jej braku, urządzenie traktowane jest jako najstarsze i najbardziej emisyjne, co w praktyce oznacza konieczność jego niezwłocznej wymiany.

Terminy wymiany – większość już za nami!

Najstarsze kotły – wyprodukowane w 2006 roku lub wcześniej, a także urządzenia bez tabliczki znamionowej – powinny zostać wymienione do końca 2021 roku. Również kotły wyprodukowane w latach 2007-2012 należało wycofać z użytkowania do końca 2023 roku, natomiast urządzenia wyprodukowane w okresie od początku 2013 roku do 31 sierpnia 2017 r. mogły być eksploatowane jedynie do 31 grudnia 2025 roku.

Innymi słowy, od 1 stycznia 2026 roku na terenie województwa śląskiego użytkowanie kotłów pozaklasowych jest nielegalne. Kotły spełniające wymagania klasy 3 lub 4 według normy PN-EN 303-5:2012 mogą być jeszcze użytkowane, jednak również one muszą zostać wymienione najpóźniej do końca 2027 roku.

Obowiązki dotyczące kominków i ogrzewaczy

Zapisy uchwały antysmogowej obejmują nie tylko kotły centralnego ogrzewania, ale także kominki oraz inne miejscowe ogrzewacze pomieszczeń. Mogą one być użytkowane wyłącznie wtedy, gdy spełniają określone wymagania dotyczące sprawności cieplnej (minimum 80%) lub są wyposażone w urządzenia ograniczające emisję pyłów.

Kominki niespełniające tych warunków powinny zostać dostosowane lub wymienione do końca 2022 roku. W praktyce oznacza to, że wiele starszych urządzeń wykorzystywanych do dogrzewania domów nie powinno być dziś użytkowanych, jeśli nie spełniają obowiązujących standardów.

Wsparcie jako odpowiedź na obowiązki

Aby pomóc mieszkańcom w realizacji wymogów uchwały antysmogowej, uruchomiono różne formy wsparcia finansowego. Ich celem jest zmniejszenie kosztów inwestycji związanych z wymianą źródła ciepła oraz poprawą efektywności energetycznej budynków.

Najbardziej rozpoznawalnym programem w tym zakresie jest „Czyste Powietrze”, który od lat wspiera właścicieli domów jednorodzinnych w modernizacji ogrzewania oraz ograniczaniu emisji zanieczyszczeń. Program ten stanowi realną pomoc dla osób, które muszą dostosować swoje domy do obowiązujących przepisów.

Wymiana źródła ciepła w „Czystym Powietrzu”

Program „Czyste Powietrze” umożliwia uzyskanie dofinansowania na wymianę nieefektywnych źródeł ciepła na nowoczesne, niskoemisyjne rozwiązania. Wsparciem objęte są m.in. pompy ciepła oraz kotły na biomasę, które w porównaniu do starych „kopciuchów” emitują znacznie mniej zanieczyszczeń.

Wysokość dotacji zależy od dochodów gospodarstwa domowego i może sięgać nawet 100% kwoty netto kosztów kwalifikowanych. Program przewiduje trzy poziomy dofinansowania, a w przypadku wyższych poziomów możliwe jest także skorzystanie z prefinansowania, czyli wypłaty części środków jeszcze przed rozpoczęciem prac.

Termomodernizacja i audyt jako ważna część programu

„Czyste Powietrze” to nie tylko wymiana pieca. Program wspiera również działania związane z termomodernizacją budynków, takie jak ocieplenie ścian, dachów i stropów, wymiana okien oraz drzwi zewnętrznych, a także montaż wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła, czyli rekuperacji.

Istotnym elementem programu są także audyty energetyczne. Przed rozpoczęciem inwestycji wykonywany jest audyt, który pomaga zaplanować optymalny zakres prac, a po ich zakończeniu sporządzane jest świadectwo charakterystyki energetycznej. Dzięki temu modernizacja realnie przekłada się na mniejsze zużycie energii i niższe rachunki.

Jeden cel – czystsze powietrze

Uchwała antysmogowa wyznacza obowiązki, natomiast program „Czyste Powietrze” daje narzędzia, które pomagają je spełnić. Choć wiele terminów już minęło, a kolejne zbliżają się nieubłaganie, nadal warto działać i planować modernizację z wyprzedzeniem – zwłaszcza że w wielu przypadkach dalsze użytkowanie starych urządzeń jest już niezgodne z prawem.

To inwestycja, która poprawia komfort życia, zmniejsza koszty ogrzewania i przyczynia się do poprawy jakości powietrza. Korzyści z takich działań odczuwają nie tylko właściciele domów, ale cała lokalna społeczność.

Artykuł powstał w ramach prowadzonej na terenie gminy Miasteczko Śląskie kampanii edukacyjnej „Zobacz czym oddychasz!”, realizowanej wspólnie przez Gminę Miasteczko Śląskie oraz Ekodoradcę Subregionalnego projektu LIFE „Śląskie. Przywracamy błękit”, we współpracy z Polskim Alarmem Smogowym.